Vreeslik baie twakpraat oor 'n das

Ek dra die laaste ruk so lekker aan my 1982-prefekdas. Vandag weer.

Iemand vra vanoggend of dit ‘n PUK-das is. Ek antwoord:  “Nee, selfs nog ouer – skooldas; Hoërskool Alberton.”

Die das is in my matriekjaar van my afgeneem – amper soos weermagoffisiere wat oneervol ontslaan word. Hulle word glo op die paradegrond staangemaak en dan word hulle ten aanskoue van almal van hul ken- en rangtekens gestroop. Daar is ‘n woord daarvoor, amper soos kastreer. Maar nie kastreer nie.

Miskien is dit ‘n mite. Ek weet nie.

Toe doen ek ʼn internetsoektog na die woorde “oneervolle ontslag weermag” en kom inderdaad dadelik op die woord af – kasseer / kassering.

Dis nog erger as wat ek gedink het. Die koerantberig uit 2007 (dis duidelik nie net iets uit die dae van die Apartheidsregime nie) noem onder andere die volgende:  “Kassering word as die mees vernederende wyse van oneervolle ontslag uit die weermag beskou.” 

ʼn Entjie verder vertel die joernalis ook van ʼn man se range wat met ʼn seremoniële swaard van sy klere afgesny word. Dis nou nadat hy geboei aangejaag is paradegrond toe. Dan word jy uit jou uniform gehelp en tot op die grense van die weermagbasis marsjeer. Van daar moet jy koers kies.

Dink ek aan die swaard en die feit dat jy uit jou klere gehelp word, verstaan ek waarom daar net ʼn –r tussen kasseer en kastreer staan. En ja, dit is inderdaad wat, in afgewaterde formaat, in my matriekjaar met sommige van ons prefekte gebeur het.

Ons had ’82 besoek van ‘n Japannese rugbyspan. Die prefekte moes toe die agtermiddag in die geselskap van die toerspan-rugbyspelers deurbring.

En daar ruil ons toe links en regs skoolwapens en –balkies en dinge uit.

Ek kan nou nie meer onthou of ek my prefekbalkie, gewone balkie of prefekdas geruil het vir ‘n das of ding uit die Verre Ooste nie, maar geruil het ek geruil. Dalk was dit Sjinese, maar ek twyfel – Verwoerd, Vorster en Botha kon tog nie daardie jare sulke wafferse diplomatieke bande met Sjina gehad het nie, nie soos vandag met Mbeki en Zuma se generasie die geval is nie.

Ewenwel, ons ruil te lekker allerhande keep sakes uit. Eet koek en drink koeldrank.

En die volgende dag, toe is die hel los. Meneer en Juffrou Snyman, verbeel ek my was die prefekvoogde. Ons is uitgekryt oor ons dislojaliteit teenoor die skoolwapen en word inderdaad ‘n ruk lank kamma-kamma van ons prefekskap gestroop. Of so gedreig dat ek dit in my brose kindergemoed as volskaalse kassering onthou.

Einste das wat destyds in die gedrang gekom het, strop nou om my nek soos ek hier sit en tik.

Nie hieroor of daaroor nie, maar oordat ek, om tot op hierdie punt te kom, twee verkeerde dinge gedoen het. Eerstens het ek myself in ‘n huwelik in laat bind. En dan het ek, nadat ek die fout gemaak het om te begin rook, die veel groter oortreding begaan om op te hou rook.

Dan is dit nog ʼn kwessie van geloof ook.

Ek het mos my lewe lank geglo ʼn man dra net een van twee hemde werk toe – ʼn witte, saam met blou en swart broeke, of ʼn ligte roomwittes, saam met alle skakerings van bruin broeke.

Hoe jy voel, in welke bui jy is, wat in jou lewe aangaan, waar jy gisteraand was en hoe laat jy by die huis gekom het, ál daardie dinge word deur jou das kommunikeer.

Gevolglik het ek baie dasse, uiteenlopende dasse, uitspattige dasse, gedempte dassie, doodsdasse, los-my-uit-dasse, partytjiedasse, verspotte dasse... Selfs ligloop-dasse en een wat groot en duidelik “HELP ME” uitspel. Noem maar op, ek het hom.

Voor ek in my eerste pos ingestap het, Januarie 1988, sit ons af Burger Broers in Johannesburg toe. Die beginneronderwyser skaf twee ligte somerspakke aan. ʼn Stemmige gryse, en ʼn donkerbloue met ʼn fyn wit penstrepie in. Wit dashemde. En twee paisely dasse.

Die een het ek nou nog steeds. Altyd lekker en met ʼn stewige skeut nostalgie as ek hom die dag om my nek bind.

Genoegsaam om te sê dat die ander een in die wasmasjien beland en onherstelbaar beskadig anderkant uitgekom het.

Lang storie met twee kante – myne en Annieka sʼn. Die een hou verband met klere wat op die grond gegooi word; die ander met mense wat ander mense se goed nie uitlos nie en funksionele hopies klere net so wasgoedbalie toe stuur, sonder om eers te kyk wat dit alles is. En sonder om die sakke deur te gaan (maar dis ʼn ander storie vir anderdag).

Ek het selfs nog my oorlede pappie se troudas. Dit dateer uit die vroeë jare vyftig van die vorige eeu. Die ding val al gate in en dit maak nie saak hóé ek hom knoop nie, die onderste punt kom nooit eers naby my naeltjie uit nie. Maar, o, dis ʼn lekkerte om hom die dag aan te trek skool toe.

Hierdie vintage bykomstigheid uit Hans Moolman senior se klerekas is self verlede jaar deur die was. Hierdie keer ʼn misverstand tussen my en die huisbediende. Maar ek het hom eiehandig herstel en nog blinker gestryk as wat hy reeds geblink het.

Toe kry ek mos in ʼn stadium ʼn vrou in my lewe.

En soos dit mos nou maar een maal met vrouens is, begin sy toe getrou aan hul aard aan my aard totter verander:  “Kyk hierdie mooi vlootblou hemp wat ek vir jou vir skool gekoop het – ek weet nie wát dit met jou en al die wit en beige hemde is nie!”

Haai mense, en daar het nie net die vismotte nie, maar ook ek, donkerbrille nodig as ons voor my klerekas staan. Die vlootblou is spoedig uitgebrei en aangevul met ʼn rype verskeidenheid ander bloue, kanariegeel, borrie, mosterd, donkie, grys, swart, skarlaken, pruim... Daar is  nie ʼn kleur op die kleurwiel nie, of ek het hom.

My dasversameling brei met rasse skrede uit. Dis immers meer as net swart, bruin en blou wat nou my broeke op wit of roomwit aan die hand van my das moet komplementeer.

Party mans raak mos maar moeilik van sekere goed ontslae. Ek is een van hulle. Maar oor die jare heen raak ek, met die uitsondering van die reeds genoemde troudas en so twee of drie ander, van al my pa en Oom Chappie se geërfde dasse ontslae.

Oom Chappie, my oorle’ ma se oorlye suster se oorlede man, én my pa sterf beide in 1978. Van Pa erf ek genadiglik net ʼn paar dasse; Oom Chappie se dasse en, van alle dinge, ʼn sestal nagelate onderbroeke vind inderdaad ook hul weg na my kas toe – sulke dik wollige Elmar-onderbroeke wat aan Skotse tartan herinner! Dit was 1978, kouse is nog in die kringe waarin ek my verstand gekry het, gestop as hulle gate ingekry het, die goed is beslis nie weggegooi nie; nie vir gate nie en allermins ook nie as die eienaar sou besluit om af te sterf nie.

Behalwe dat mense daardie jare nie goed weggegooi het nie, is alles nog gebou en gemaak om te hou – van huwelike tot Toyoya-bakkies. En wollige winterstof Elmar-onderbroeke daarby.

Nodeloos om te sê dat ek vyf, nee, ek lieg, sés, jaar later saam met Uncle Chappie se onderbroeke universiteit toe is.

Daar op universiteit begin ek toe tot my spyt rook. Van 1985 tot so vier of vyf jaar gelede.

En aan ʼn sigaret het ek nog nie weer gevat nie.

Maar ek word ʼn oorryp piesang in ʼn te klein skil wat na drie jaar letterlik uit my nate begin bars – hempsnate, broeknate – selfs my trouring pas nie meer nie.

Twee jaar gelede moet ek vir ses agtereenvolgende dae in ses verskillende provinsies onderwysopleiding aanbied. En my hemde span.

Die middag toe ek moet inpak, sit Annieka haar voet neer – dit immer nie net van my wat die mense gaan sleg dink nie, maar ook van haar, my vrou.

En sy sleep my van die tas waar ek inpak, winkels toe.

Twee of drie ure later pak ek verder – ses piksplinternuwe hemde. Nie ʼn enkele witte of roomwitte nie. Erger nog – nie ʼn enkele effekleurige mosterd of turkoois of burgundy nie, maar ses bontes. Nie uitspattige Hawai-bontes nie, maar strepies en blokkies en allerhande skakerings.

Ek reis te lekker deur die land. Maar terug in Pretoria moet ek skool toe en ek het nie skoolhemde wat pas nie. Ek moet skool toe in my ses jet setting province hopping pikante bont pakkies.

Nou kyk, ek sal nog met wit of rooi kouse skool toe gaan, maar met ʼn bont hemp en ʼn bont das vang jy my net eendag in my kis – as dit iemand van AVBOB, en beslis nie ek nie, is wat my so uitgevat het.

En daar sit ek met 45 dasse waarvan net drie effekleurig is: ʼn bruine (my pa of Oom Chappie), ʼn swarte met ʼn skoolwapen op (Hoërskool Staatspresident C.R. Swart se prefekdas) en ʼn bloue met ʼn skoolwapen op (Die Hoërskool Menlopark se prefekdas).

Intussen is my ses bont hemde einde verlede jaar aangevul met nog vyf lieflike bontes uit Woollies se Wolwaarde-reeks.

Die kinders wonder nie meer watter das Meneer vandag gaan aanhê nie, want dit is deesdae redelik maklik voorspelbaar – óf die swarte, óf die bruine, óf die bloue.

Daar is vierde, ʼn meroen een, ook met ʼn skoolwapen op – my 1982 Hoërskool Alberton prefekdas, maar hy tel nie – daar is niks in die klerekas waarby ek hom kan dra nie.

Dis altans wat gedink het, tot Januarie 2014, want breek Januarie 2014 aan en ek moet skool toe, is Uncle Chappie se bruin das skoonveld weg. En dis al Maart, en hy is steeds weg.

En die naaste wat ek aan bruin kan kry, is meroen; Hoërskool Alberon-prefekdas-meroen.

En dís hoekom ek na al die jare so lekker aan my prefekdas van 1982 dra.

Waarom ek nie bloot uitgaan en nuwe dasse koop nie?

Ek het al drie keer uitgegaan om my dasse aan te vul. En gaan Saterdag weer. Ek het al drie kere onverrigtersake teruggekeer huis toe.

Eerstens weier ek om meer as R100-00 vir ʼn das te betaal – so Markhams en Truworths en daai plekke is uit, ek is beperk tot Woollies en Moolla’s, Pep en Jet, en so een of twee dasse in Edgars. Van hierdie vyf hou net twee dasse aan, Woolllies en Edgars. Maar niks is effekleurig nie, selfs al is dit R120-00 sal ek dan maar settle, maar ook nie eers teen R120-00 nie.

Verder is al die goed wat ek wel kan kry nou se dae van sy, en die egte sy dasse wat ek kan bekostig is almal hierdie blink sy goed – val daar net ʼn broodkrummeltjie op, dan sprei daar ʼn kol olie oor daardie das, dat jy hom nooit weer kan dra nie. Bring jy net botter of margarien, selfs melk of staatsdiens-rooibostee binne ʼn twee meter radius van so ʼn das, slaan die kol al uit.

Dit help nie ek koop so ʼn das nie, ek sal vir hom twee keer dra en dan moet ek hom weggooi.

Ek soek ʼn kommin, goedkoop kwaliteit das, ʼn oude doos das, soos oorlede Pa en Uncle Chappie se dasse. Ek soek ʼn das soos wat Jet en Pep sou verkoop het, ás hulle verdomp net dasse verkoop het.

Ek gaan Saterdag baie ver uitry winkels toe, dis sodat ek, kom ek weereens onverrigtersake terug, op die pad terug by die stad se grootste hospice kan stop. Ek is seker ek sal daar ʼn oorle’ pappie of een of ander chappie se das kan opspoor. Wie weet, miskien is ek gelukkig en is hierdie pappie nog Pappie, die random chappie s’n, niemand anders nie as my eie Uncle Chappie sʼn.

Watter lang en ver paaie loop die gedagtes nie

In die ou dae, voor ʼn rekenaar ʼn kind aan die einde van die jaar geslaag of gedruip het, is die hele skool se promosiepunte op velle papier wat elkeen groter as ʼn oopgevoude Sondagkoerant is, aangeteken. Hierdie promosiestate was ʼn skool se eer en trots – die kinders mog maar soos vlieë pluk, solank daar net nie 'n konfytkolletjie op, of 'n lastige varkoor-voutjie iewers in ʼn hoek sit nie.

Gevolglik het jy versigtigheidshalwe twee-twee gewerk – die een lees; die ander skryf.

Daar was darem al iets soos rekenaars, die vak Rekenaarwetenskap, het trouens pas sy kop uitgesteek gehad. Maar, o, wee, onderwysers in hierdie nuwe vak, was so skaars soos hoendertande. En nes jy een het, dan rokkel die vrye mark hom sommer gou weer af. Dit het destyds immers nie veel gevat om ʼn onderwysersalaris te troef nie en die rekenaarwetenskaplikes was op hul beurt maar al te gretig om groener weivelde op te soek.

So verloor ons diep in die middel van die jaar se tweede helfte ons hoeveelste rekenaarwetenskapmeneer. Die kinders is ʼn maand of wat haweloos, maar toe sluit Meneer van Heerden by ons aan – nie ʼn nat-agter-die-ore bogsnuiter nie, eerder iemand wat, teen die tyd dat rekenaars ʼn algemene ding begin word het, al lank in die arbeidsmark moes gestaan het.

Einde van die jaar lees hy die een klas se ritse en ritse getalletjies vir die prim en proper graadvoog; sy skryf dit baie netjies op die promosiestate neer.

So 16 jaar voor hierdie betrokke jaarafsluiting, was ook mooi die tyd toe Johannah en Johannes, Magdalena en Marthinus, ook Catherina en Karolus in die volksmond se onguns verval het. ʼn Hele geslag dubbeldoor-name het skielik die lig begin sien. Dominees is doopvont toe met ʼn glas drinkwater vir die droë kele: Jeanne-Marié-Louise, Jeanne-Pierre, Pierre-Henri, noem maar op.

Die outjies wat familiename wou behou, maar lank ook nie meer kans gesien het vir het Eeufesia en Stoffelina nie, het op hul beurt weer allerhande nuutskeppings uit die grootouers, grootjies en oorgrootjies se verskillende name saamgeflans. Spore van Suzanna, Amanda, Hendrikus, Markus en ander herken ons vandag nog in name soos Zandi, Karmi, Rikenette, Henko en Amelda.

Na ons rekenaargeletterde nuweling en die graadvoog reeds oor en weer opmerkings oor die kinders se name gemaak het, kom hulle af op ʼn Auret. “Ja, jy het reg gehoor – Auret! Bid jou dit aan. En dan is dit nogal ʼn meisiekind van alle dinge. Wie op aarde noem nou sy kind Auret,” trek die graadvoog los.

Miskien moes sy net na die van gekyk het, Van Heerden, want Roelf, die rekenaarwetenskaponnie oorkant haar, antwoord heel afgehaal: “Ek en my vrou het destyds weer gedink dis ʼn lieflike naam.”

 

So twee jaar voor dit, was ek self beginneronderwyser. Ek het ʼn hoogsindividualistiese dogter in die klas. Party sou sê sy het ʼn klap van die windmeul agter die blad, maar dis geensins die geval nie; sy pas net hoegenaamd nie in die boksie wat die hele Suid-Afrikaanse kultuur en samelewing in die tagtigerjare vir die Afrikaner volksmoeders van die nabye toekoms saamgeslaan het nie.

Ek gaan vis by die kunsonderwyseres (natuurlik had die hoogs kreatiewe dogter kuns as vak). Die juffrou praat vaag en tussen die lyne, maar ek het die oor van ʼn oorywerige beginneronderwyser – ek sit een en een bymekaar... en kry, getrou aan my aard, drie.

 ʼn Aaklige drie waarby allerlei onsmaaklikhede van binne die gesin nie uitgesluit is nie.

Maar toe breek die eerste April-vakansie van my loopbaan as onderwyser aan en ek sit saam met drie kollegas en hul gades met ʼn bus vol kinders af Oos-Transvaal toe vir ʼn eerste van baie staptoere saam met die skool se sterk en uitgebreide Natuur-en-Stapklub.

So maak ek in die bus vriende met mense wat ek eintlik in die baie kort, besige en vinnige eerste kwartaal van my heel eerste skooljaar glad nog nie leer ken het nie.

Aand een om die kampvuur waar die onderwysers kuier, gaan slaan ek en my nuwe pel na ʼn rukkie se kuier water af. En toe ons terugkom is die enigma in my Standerd 9-klas die middelpunt van bespreking. Ek is dadelik die ene ore. En insette. Ingeligte insette want ek het met die kunsjuffrou gesels.

My nuwe pel wil dadelik weer gaan piepie, maar ek het nie nou tyd vir enige verdere male bonding onder ʼn doringboom in die donker nie, hierdie is ernstige sake, ek wil weet van die kind.

Maar vriend Daan, Beesblaas, soos hy almal genoem het, en almal op hul beurt hóm weer genoem het, vat nie nee vir ʼn antwoord nie. Ek kan die dringendheid in die gebare waarmee hy my van agter die geselskap saamwink om te gaan water afslaan, nie ignoreer nie; ek verskoon my maar toe uit die kampvuur se geselskap en is agter ʼn muur in met hom.

Hy wil toe weet of ek weet (en nee ek het nie geweet nie – hoe de donder moet ek weet) dat ek besig is om met die meisiekind se ouers oor haar te gesels.

Genadiglik het hy my uit die lig van die vuur gekry voordat ek oor die slotsom waarby my gesprek met die kunsjuffrou my uitgebring het, kon begin uitbrei.

Hierdie insident uit 1989, en die ander, ʼn jaar of wat later, het hierdie week, 2014 weer voor in my gedagtes kom staan en maal.

Ons kry toe mos verlede jaar, na 29 jaar, ʼn nuwe hoof.

En begin van hierdie jaar, 16 nuwe onderwysers en assistente.

Een van die assistente is die nuwe man aan stuur van sake se dogter.

Maar nie almal weet nie. Trouens, bitter min mense weet dit.

Dis mos nou nie iets wat jy dadelik aan die groot klok gaan hang nie – jy is die nuwe chief cook and bottle washer en hier stel jy bloed van jou bloed aan om vir jou te kom werk – etnou word jy van nepotisme of so iets beskuldig.

Dan weet ons ook hoe dit is – personeel is altyd vreeslik begerig om nuwelinge tuis te laat voel en met die grootste gemoedelikheid in te burger. Ook min dinge wat so gou ʼn gevoel van kameraderie skep as juis ʼn vertroulike stuk geskinder.

Dieselfde gebeur toe met die baas se dogter – daar is talle wat die mensie nooi om pouses by hulle te kom sit, dan gesels hulle sommer lekker dik stukke.

Net jammer party weet nie dis die baas se dogter nie. Veral nie as hulle met kleur en geur van die nuwe hoof wat na 29 jaar by ons aangesluit het, vertel nie. In besonder nie, as die kleure en geure wat jy inspan om die man aan die nuweling voor te hou, nie die gunstigste en rooskleurigste kleure en geure is nie.

Soos twee van my kollegas sou kon getuig, hád hulle net geweet die jong juffroutjie by die tafel daar oorkant, die een met wie hulle so lekker gesels het, is niemand anders nie as die hoof se jongste dogter.

Ek wil terug gaan na die plek waar ek kind was (II)

Op Alberton kon jy sommer net loop brood koop, of jy kon moeite doen en uitry om ordentlike bróód te koop. 

Koop jy sommer net brood, is dit by die naaste kafee. Vir my was die naaste kafee twee blokke af in Telawarrenstraat tot jy by die laerskool en die melkery kom. Behalwe vir die een of twee keer wat ek saam met die heelwat groter en ouer Eloff-tweeling (die een is nou ook al jare oorlede) sonder enige sukses daar gaan sweets steel het, hou die melkery om die hoek vir my ‘n sterker onthou as die kafee in. En dan gaan dit nie oor die melk en die melkkoepons wat jy hier kon koop nie – was dit ‘n battery-aangedrewe karretjie wat die melk kom aflewer het, of nie – maar oor die tannie agter die toonbank. Sy moes van Europa gewees het, want al sien ek haar glimlag en al hoor ek lag en praat, is dit daardie welige bos onderarmhare wat ek die duidelikste onthou. Elke keer as ek daar ingestap het, het ek gewonder of die ruie bos vandag vir my gaan loer of nie. Jackpot was as sy op die foon was. Ek onthou Jackpot die duidelikste.

Die kafee wat jare nie meer kafee is nie

Die Kafee was op die hoek. Na regs was die elektrisiën. Daardie jare, anders as vandag, het jy nie ‘n nuwe strykyster gekoop as jou strykyster die gees gegee het nie; jy het hom hierheen gebring. Ook ‘n ketel, en die broodrooster. Links agter, om die hoek was die melkery.

Ek het kafee toe gestap, ja, maar lekkerste was om op my blou skopfietsie af te trap kafee toe en terug. ‘n Pakkie Simba-tjips het 5 sent gekos. ‘n Percy-banana ook. En ‘n Caramello-beertjie, toe dit uitgekom het, was 10 sent.

By die melkery kon jy jogurt in glasbotteltjies met blikdekseltjies koop. Sulke klein botteltjies wat my altyd herinner het aan die wit botteltjie-goeters op telefoonpale se dwarsbalke. In Gauteng, nie eers by Woolworths nie, kry jy nie jogurt wat geproe het soos daardie nie. Selfs al sê hulle no preservatives, het die goed wat ons die laaste 40 jaar kry, almal iets in wat die jogurt ‘n “mak”smaak gee. In die Kaap, by my broer-hulle, loop ek van tyd tot tyd jogurt in glasbottels raak, wat nog proe soos daardie melkery se telefoonpaal-wit-botteltjie-jogurt.

Wat ‘n brood gekos het, weet ek nie. Seker 2½ sent, dit kon niks meer gewees het nie. Die brood het nie in sakkies gekom nie, dis in dun geelwit papier toegedraai. Amper soos die papier waarin die Griek (of Portugees) op ‘n Vrydagaand ander mense se fish & tjips toegedraai het, net dunner.

Ander mense se se fish & tjips? Ja, my ma het nie geglo in enige vorm van lui-huisvrou-kos en wegneemetes nie. Anna Mofokeng het vir ons gekook.

Haai, maar ek is lelik met my ma. Sy verdien dit nie. Anna Mofokeng het net vir ons gekook solank sy en my pa getroud was; na die egskeiding het ek sonder bediende grootgeword. Maar Ma het steeds nie in lui-huisvrou-kos en wegneemetes geglo nie. Die naaste aan die luukse van ‘n voorafbereide, gaar, dis wat sy haarself gegun het, was ‘n koue, gerookte hoender.

Maar waar loop my gedagtes nie! Elke blêddie woord is ‘n afdraaipad, en ek is op pad Ou-Alberton toe, Florentia toe, Van Riebeeck-laan toe.

Sien, op Alberton kon jy een van twee brode koop; kêffie-brood of ordentlike brood – ‘n Proto-brood. Van Proto, waar anders, net op in die straat van waar my pa se prokureurskantoor latere jare was.

Eers was sy kantore, hier, op die hoek van Telawarren en Fore. 

Vandag lyk dit effe anders, Voortrekkerstraat is nou Alberton Boulevard:

Op die gronvloer was nog al die jare ‘n bank, Barclays, in daardie jare, as ek my dit nie mis het nie. Pa se kantore was dan op die eerste vloer. Oorkant die pad, en ek sien dis vandag nog steeds so, sit Slabberts Bottelstoor. Ons het nie van ‘n drankwinkel gepraat nie, my ouers het die Engelse bottle store reguit verafrikaans bottelstoor toe.

Ek dink ek was in my hele lewe een keer in Slabbert se bottelstoor. Kinders is nie daar toegelaat nie. Ek weet nie of dit ‘n landswet was nie. Dit kon tog nie gewees het nie. Tog was dit soos wet, asof dit in die Bybel staan:  kinders sal nie hul voete in ‘n drankwinkel sit nie. Ek was al klaar met skool en universiteit en weermag, toe ek eendag, na al die jare, uiteindelik by Slabberts in is. Ek kry sommer weer die hol kol opwinding op my maag, om uiteindelik in die onheilsnes in te mag stap.

Langs die bank op die grondvloer was jare lank ook ‘n bloemiste. (Ek sien die gebou se naam is JS-sentrum.) My assosiasie met die bloemiste is dat my broer in ‘n stadium sy verhouding met die meisie wat hy sou trou, verbreek het, om met die bloemis se dogter uit te gaan! O, die ontsteltenis vir die res van die gesin en familie. Gelukkig het die fling nie lank gehou nie, en is my broer toe met die meisie van ons almal se keuse getroud. Ek onthou egter dat ek uit beginsel nooit van ‘n ruiker blomme wat van Alberton-bloemiste gekom het, gehou het nie – oor dáái vrou se dogter. Maar ons praat van meer as 40 jaar gelede. Dalk onthou ek verkeerd. Was die een se naam nie Anne nie? Óf die ma, óf die dogter.

Ek kan nie glo die manshaarkapper is nog daar nie.En dit nogal steeds met die rooi en wit paal om die plek aan te dui! Seuntjies het hier natuurlik nie net hare gesny nie, hierdie haarkapper het speelgoedkarretjies, Dinky-toys, verkoop. Ek is oortuig daarvan dat elke Dinky-toy wat ek ooit besit het, hier bekom is. Dis nou met die uitsondering van my broer, 16 jaar ouer as ek, se boks Dinky-toys, wat ek van hom gekry het.

Ewentwel, toe skuif Pa se kantore Van Riebeeck-laan toe. Weer op die eerste vloer. Net bokant die Fast Fix en Take Away-restaurant van vandag:

Ek hoor my ma nog:  “En kry tog vir ons ‘n Proto-brood op pad terug as jy kom.” Hulle was al lankal geskei, my pa trouens al dood, dan kry ons van tyd tot tyd nog lus vir ‘n Proto-brood, en dan ry ons Florentia toe vir ‘n Proto-brood.

Partykeer is jy te vroeg, dan moet jy wag dat die brood uit die oond kom. Ander kere weer, is jy te laat. O, wee! Later van tyd, na die egskeiding, het ons net oor naweke Proto-brood gekoop.

In dieselfde straat, langs Proto, is die Blou Meul. Ek wil amper nie sê “is die Blou Meul” nie, maar “was die Blou Meul”. Al is dit steeds daar. Wat die Blou Meul vandag is, en wat dit daardie jare was, is twee totaal verskillende goed. Die Blou Meul het in 1954 sy deure oopgemaak en is vandag een van die grootste buitelugwinkels in die land. Veertig jaar gelede was dit ‘n donker klein plekkie waarin seuntjies van alle ouderdomme kon verdwaal.

Dit was al die jare nog net “Die Blou Meul”en niks meer nie. Almal het geweet wat die Blou Meul was en wat jy daar koop. Hulle, en ons, het nie nodig gehad om te praat van die Blou Meul-kampeerwinkel, of die Blou Meul-buitelugsentrum, Blou-Meul-geweerwinkel nie. Blou Meul is Blou Meul en basta.

Ek kon nie glo, toe ek hul webwerf besoek, dat dit bruin is, en nie blou nie. Die kenmerkende blou meul is, so ver ek kon sien, nie eers op hul tuisblad nie!

Langs Blou Meul, langs Proto, oorkant van Pa, waar vandag net pawn shops, ‘n porn shop en ‘n quick cash loan-besigheid is, was daardie jare Oom Morris en Tannie Faye se Apteek. Oom Morris was die gentle-ste, waardigste oom onder die son – hy is met ‘n hoed soggens werk toe. Sy vrou, wat hom in die apteek gehelp het, was rond en had ‘n warm, diep stem. Hulle was Engels, twee Jode gewees, maar het lieflike Engelse Afrikaans gepraat.

Hulle huis was die wonderlikste in die hele Alberton. Nie die grootste of grêndste nie, allemins. Maar die wonderlikste. Nie net oor die ongelooflike lekker Europese disse wat tannie Faye opgekook het nie, maar oor die mure – regte, egte Picasso’s, Dali’s, De Chirico, Miró... die ander drie sien ek voor my, maar die name ontgaan my nou. Groot name. Groot skilderye.

Hulle het nie kinders gehad nie. Ek het altyd gewonder wat van al die kunsskatte sou word, as hulle te sterwe sou kom. Ek wonder wat toe wel daarvan geword het. Vir iemand wat opgewonde geword het oor die Johannesburg se Kunsmuseum se enkele Picasso, was ek ek heel koorsig, elke keer as ons by die Hershins gaan kuier het.

Ek was eintlik op pad stadsaal toe gewees. Die lekkerste troues wat die mense daar gehou het.

En van daar af Burgersentrum toe. Om by die Biblioteek uit te kom.

Maar dit sal moet wag tot ‘n ander keer.

Ek is eintlik op soek na die oudste winkel op Alberton. Ek het dit leer ken as ‘n slaghuis. Venter se slaghuis. Dit was naby die ou Squeeze In waaraan iemand my die anderdag herinner het. Ons het op laerskool daarvan geleer. En toe later van tyd leer ken ons die mense wat toe die slaghuis in die gebou besit het. Maar of dit Venter se slaghuis was, weet ek nie. Dit kon ‘n ander van ook gewees het.

Die ou Squeeze In

Nes ek my ma hoor vra vir 'n Proto-brood, hoor ek haar aankondig dat sy gou Squeeze In toe wil gaan. Daardie jare was dit 'n onafhanklike groot (-erige?) handelaar. Toe word dit 'n Spar. Vandag is dit 'n baie groot, groot Squeeze In Super Spar, nie te ver van waar dit eers was nie.)

Dan is daar nog die ou Poskantoor oorkant die stadsaal. Ons was Posbus 7, Alberton. Sien dis nou prokureurskantore.

En die ou Kerk. NG-Moedergemeente. 

Ek weet nie of dit nog ‘n kerk is nie. Hier by ons in Pretoria is daar al kerke wat veeartse geword het. Ek onthou toe daardie kerk nodig had om sy paarkeergrond en tuin te verkoop om ‘n bestaan te maak. Dit was te vreemd om een jaar daar te kom en te sien die kerk staan nou op ‘n posseël en sy tuin is geteer om openbare parkeerplek al om die kerk te wees.

Dan is daar nog die Mark Joodjie in Florentia waar jy alles wat jy nêrens anders kon raakloop nie, kon loop koop het. En Tannie Tosca se haarkapper. Die woonstelle bokant haar haarkapper was die woonstel waar my ma-hulle glo gebly het, toe hulle net in Alberton ingekom het. Ek kan verkeerd onthou, ek weet nie.

In die ou Immelman se apteek. Ek en Sarie Immelman is ‘n half uur uit mekaar in dieselfde hospitaal gebore.

En dan is daar die straat waar een keer ‘n jaar kaskarresies gehou is. 14’e Laan? Ek weet nie!.Ek onthou net ‘n moerse afdraande, moerse baie mense op die sypaadjies, moerse baie kaskarre en moer baie opwinding. Een keer ‘n jaar.

En dan is daar die straat, dis een van die lane, miskien is dít 14’e laan, ek weet nie, waar die Indiër-winkels is. My ma het gepraat van Koelielaan. Wat jy nie by die Blou Meul of die Mark Joodjie kon kry nie, kon jy in Koelielaan raakloop. Daar was dress makers en seamstress –es ook. Dit is Pieter Uys-Laan, sien ek. En ek is bly om te sien daar is steeds iemand wat handel dryf onder die naam van Bombay Tailors.

Iewers was ook die kliniek waar die klinieksusters jou ingespuit en –geënt het. 

Maar dit moet oorstaan.

Ek wil terug na die plek waar ek kind was (1)

Ek wil Alberton toe. Ek wou vanoggend 03:00 al, maar het gelukkig weer aan die slaap geraak.

Die naam van die hoogste gebou op die dorp kan ek wraggies nie eers onthou nie, die een wat jy sien as jy van Johannesburg se kant af dorp toe kom. 

Maar dis daar waar ek my herbesoek sal begin. Nie omdat dit so belangrik is nie, bloot omdat dit so ‘n groot en duidelike baken is, bloot omdat dit eerste is wat jy sien, vlak by die tweede robot, kom jy die dorp in.

Royal York is sy naam. Die SAL-advertensie, heel bo, heel links, is af, sien ek as ek Google maps ingespan het om die geheue aan te help. Ek was altyd so trots op daardie advertensie – SAL, in Afrikaans! En dit lank na die SAL al jare lank net SAA geword het. Ek dink nie vir een oomblik iemand by die SAA het wakker geskrik en die reliek uit die Apartheidsjare laat verwyder nie, geensins nie; ek dink hulle het bloot ophou betaal. Niemand van die Ekhuruleni Municipality sou dit natuurlik agtergekom het nie en een mooi dag het die hele kontrepsie dalk net van daar bo af losgekom en neergedonder aarde toe, vlak by die busterminus tot rus gekom het.

Die busterminus. Ek sal seker nie dadelik die dorp weer wil uit die bult op nie, maar busterminus toe, groen onthou ek dit, sal ek gaan. Van hier af het die bus jou Johannesburg toe gevat. Op ‘n slegte dag sou dit vreeslik stink, halfpad soheen toe – die abattoir. 

Iemand wat dink dat ‘n leerlooiery stink, weet nie hoe die grootste slagpale in die suidelike halfrond kan stink nie – dis soos ‘n onsigbare wolkkolom wat van daar bo teen die bult afkom en hier onder oor die dorp kom hang. Die grootste abattoir in die suidelike halfrond? Ek weet nie? Maar hoekom nie?

Op ‘n Vrydagmiddag moes jy ons mense op daardie bus sien skarrel het, sodra die abattoir nader kom. Dis Vrydagmiddag en jy gaan fliek of ysskaats. In Johannesburg. Alberton se enigste onafhanklike fliek was toe al jare lank toe, en jy sou klaar met skool en universiteit en weermag wees voor die dorp weer ‘n fliek sou kry. Maar Vrydae tjaila die abattoir se outjies vroeër en dan staan hulle in sulke lang rye by die busstop en wag. Rooi en geel oorpakke, bont reënstewels (vir die bloed), plastiek helmets (waarvoor sal ek nie weet nie) en kosblik in die hand.

Waar almal elkeen dan alleen op sy eie bank gesit het, tot daar, spring almal op en gaan sit sommer vier-vier op ‘n drie-sitplekbank – net sodat een van daardie rowwe Jacks nie langs jou moet kom sit nie. Die reuk van die abattoir was in hul ongeskeerde gesigte, hul hare, hul tande, selfs die hare op hul bors. Selfs reisigers wat mekaar glad nie geken het nie, en nog nie ‘n woord met mekaar gepraat het, het verlig langs mekaar ingeskuif.

Dit was jare voor 1994, dit was ‘n Whites Only / Slegs Blankes bus daardie gewees wat ons in Johannesburg oorkant die hof afgelaai het. Dan is dit 5 minute se stap Carlton Sentrum toe, régtig die hoogste gebou in die land, in Suid-Afrika. In die suidelike halfrond? Ek weet nie, maar so what – die hoogste gebou suid van die ewenaar. 

Daar het ons gefliek en ge-ysskaats. Met R20-00 het ons bus gery, gefliek, met leerstewels (in kontras met vandag se plastiek gemors wat jy te huur kry) op ys geskaats, ‘n hamburger en Coke geniet, én kleingeld terug gebring.

Ek wil nog een keer ‘n buskaartjie laat knip met so ‘n mooi kaartjieknipper-patroontjie. Jy het sterre en sirkels en halfmaantjies gekry.

By die busterminus, verbeel ek my, kon jy weekkaartjies koop, genommer van 1 tot 5 links af, en 6 tot 10 aan die regterkant.

Dis hier teen ‘n muur by die groen busterminus waar Alberton se most famous graffiti was. Iemand het iewers in ‘n onstuimige politieke OOMBLIK gaan skryf:  DIE ROOM VAN ‘N VOLK IS ALTYD VERKRAMP. Dit het so ‘n week of wat gestaan, tot ‘n ander ROOM se –R gaan deurhaal het. En ‘n stertjie bygelas het. Toe staan daar:  DIE OOM VAN ‘N VOLK IS ALTYD VERKRAMP,  en onder dit in dieselfde kleur spuitverf wat die –R deurgehaal het, MAAR DIE TANNIE IS O.K.

Maar ek was by die Royal York.

Alberton had al die jare net een restaurant, Burger Ranch. 

‘n Jood en sy vrou wat die plek bedryf het. Hulle het hulle seuns almal Israel toe gestuur om daar hul 5 jaar weermagopleiding te ondergaan. Al drie van hulle. Of hulle drie seuns had, weet ek nie, of Israel 5 jaar weermagopleiding het, en dit nogal vir immigrante uit Suid-Afrika, weet ek nog minder. Maar dat dit as kind vir die waarheid aan my vertel is, is die reine heilige waarheid. Teen die daardie tyd was die Burger Ranch (rooi en swart van binne) ook al lankal toe, en het die Jode-oom en –tannie lankal aan stuur van sake by die Winning Post gestaan. 

Die Winning Post, ook ‘n storie op sy eie. Dis daar waar die ryk maatjies jou heen genooi het as hulle verjaar – vir ‘n hamburger én ‘n melkskommel, of ‘n wafel met room/roomys en ‘n melkskommel. En ook nie net jy en sy nie, ‘n hele twee tafels vol (party jare drie). Die spyskaart was in Afrikaans. Afrikaans én Engels, toe ons hier teen 2007 laas daar geëet het.

Maar dis ander besoekpunt, ek hang nog by die Royal York uit. Die dorp se tweede restourant, naas Burger Ranch, was The Pancake House, ‘n bietjie laer af in Voortrekerstraat. Ja, Voortrekkerstraat, hoe dan nou anders. Ek en my ma en my pa het hier kom eet, ‘n groot aardigheid, dié nuwe eetplek op die dorp. Dit moes rondom graad 2, standerd 1 gewees het, wat einde standerd 2 was die egskeiding. ’73, ’74, ’75. Daar rond. Die plek het in elk geval nie lank gehou nie, toe kry die dorp sy eerste nuwe fancy restourant in Royal York, op die eerste vloer.

Sy naam kan ek nie onthou nie. 

Aanvanklik was dit ‘n steak house, toe ‘n Portugese eetplek en later jare, na skool, ‘n Sjinese plek. Maar toe dit nog ‘n steak house was, eet ons een aand daar saam met my peetpa, Oom Kobus, ‘n bees- en skaap- en mielieboer uit die Vrystaat. Hy het vooroor geleun, ek onthou dit soos gister, en vertel hoe duur kos gaan word – hy het voorspel dat ons een van die dae, sit jy vas in jou stoel, ek wil nie hê jy moet omval nie, vir ‘n steak in ‘n restourant so veel soos R10-00 gaan betaal. Niemand aan die tafel het hom geglo nie. As ek self nie so ordentlik groot gemaak was nie, sou ek gedink het hy praat die grootste kak onder son. Maar sulke lelike woorde sou daardie jare nie deel van my verwysingsraam gewees het nie.

Verniet of ek die naam van plek onthou.

Die Portugese plek was swart van binne en die tradisionele Portugese hoenderhaatjie was prominent op die spyskaart.

Teen die tyd dat die Sjinese restourant daar was, was my ma al sou oud en op daardie stadium van haar lewe waar sy van alle restourantkos gesê het:  “O, aarde, die porsies is te groot, ek sal nooit al hierdie kos geëet kry nie.”

Ek kom agter sinnetjies soos daai is universeel, lyk my ons almal raak dit kwyt soos ons oud raak.

In ‘n stadium was daar ‘n Duitse delikatessen op die grondvloer, skuins onder die restourant. Jy kon die lekkerste koue vleise en kase daar aankoop. Ek was nou op hoërskool en ons buurvrou ‘n Duitse oujongnooi uit Wene. Haar vriendin had die delikatessen. Hulle is eerste terug Duitsland toe. Sy ‘n hele paar jaar later. Ek het twee keer vir haar gaan kuier. Maar dis ook al lank terug.

Die gebou se kafee was al die jare nog 'n treurige plek. Ek het dit as skoolkind geboikot - die eienaar was die eerste om jou destyds net drie, in plaas van vier, Chappies vir 2 sent te gee. 'n Chappie het destyds 'n halwe sent gekos, twee vir 1 sent, vier vir 2 sent. Maar nie daar nie. Skurk!

Lekkerder nog as die delikatessen en elke restourant wat ooit daar was, is die movie hire in die Royal York-gebou. Nee, nie die video-winkel nie, die Movie Hire. Snaaks dat video-winkels steeds video-winkels is, al weet vandag se kinders nie wat VHS of Beta beteken nie. Daardie jare het iets soos ‘n videowinkel lank nog nie bestaan nie. Hier het jy flieks, in ronde leertasse uitgeneem. En ook nie net die fliek nie, die projektor ook, as jy, soos baie mense, nie self jou eie 35 mm-projektor gehad het nie. O, die opwinding, die lekkerte.

By die Van Rooyens het ons nie gebodder om ‘n wit laken oor die gordyn te hang, of die skilderye van die muur te haal nie – hulle het sommer die blou Valiant uit die garage getrek en die projektor op ‘n tafel staan gemaak. 

Heerlike aande, heerlike tye. 

Oom Hannes het toe nog geleef. Tannie Marthie ook. 

Ek wou nie netnou enige name rondom die ryk maatjies noem nie – van hulle lees partykeer hier, maar die Van Rooyens hoef wraggies nie anoniem te bly nie.

Oom Hannes het een oggend met daardie blou Valiant by die hek uitgery gekom werk toe, toe ek huilend in my Laerskool Generaal Alberts-safaripakkie daar aankom. Ek sien hom by die venster uitleun, ‘n onseker glimlag op sy gesig en hoe hy my die huis in beduie.

“My ma en pa gaan skei,” is al wat ek daardie oggend in Tannie Marthie se hoofslaapkamer, met sy troufoto en afbeelding van ‘n balerina – The Dying Swan – teen die muur, kon uitkry.

Dat my pa die oggend die ronde tafel in hulle slaapkamer op my ma omgekeer het, dat die Venus de Milo-beeldjie teen hulle hoofslaapkamermuur daardie oggend gebreek het, het ek hulle nie vertel nie, ek vertel dit vandag, ‘n goeie veertig jaar later, vir die heel eerste keer.

Tog wil ek teruggaan na die plek waar ek kind was.

Naskrif:

Op soek na 'n prentjie van die Burger Ranch, kom ek toe op die volgende af:

With its origins in South Africa, Burger Ranch made its way to Israel in the early 1970s, and by the end of that decade, it had two branches in Tel Aviv. When McDonalds entered the fast food market here in 1993, Burger Ranch had nearly 50 restaurants and was the largest restaurant chain.

Burger Ranch se Wikipedia-artikel noem nie eens die Suid-Afrikaanse konneksie nie. Ek het die stukkie inligting hier gekry.

Die eietydse logo (ek kon nie glo toe ek dit raakloop nie) is presies soos ek dit onthou, maar dit was nie geel en rooi nie, net swart en rooi.

Die bult-af Alberton toe, is 'n bult-af wat kilometers sterk. Behalwe die stank wat daar afgekom het onthou ek duidelik hoe ek snags die swaar trokke met hul ratte hoor afslek het. Ons het in 'n stadium binne hoorafstand van die bult gebly. 

Dit het gereeld gebeur dat die heel groot lorries se remme gefaal het, en dan het hulle hier, waar die sand nou se dae vir hulle gegooi is, van beheer verloor en van die pad af gegaan.

Ons is darem maar snobiste (1 en 2)

Miskien moet ek daardie ons bietjie duideliker kry – nie almal wat hier lees, is noodwendig ‘n ons in my pond nie; by ons bedoel ek eerstens myself en elkeen wat bevoorreg genoeg was om so vrot bederf soos ekself groot te kon word.

Ook die snobiste  verdien ‘n uitbreiding – kullinêre snobiste; ‘n spul puntenerige, kieskeurige smulpape, dís wat ons is.

Ons is darem maar snobiste (1)  begin drie of vier weke gelede…

Ek en Annieka sit in ‘n restaurant aan die ontbyttafel saam met ‘n ou skoolmaat van my – ons het mekaar na 30 weer raakgeloop nadat ek vir sy kinders begin skoolhou het. Hy het seker so 35 jaar gelede as jong seun, met lang 70’s hare, sónder dat hy ooit ‘n enkele dag skooluniform moes dra, huiswerk óf ‘n drag slae gekry het, saam met sy ouers uit Nederland hier in Suid-Afrika aangekom. Die eerste wat moes gaan, was die hare; die tweede die bell bottom jeans wat met Laerskool Generaal Alberts-skooluniform vervang is. (Die huiswerk en drag slae het enkele dae later gevolg.)

Die gesels maak ‘n draai by kos en iewers laat val hy, of sy vrou, hul voorliefde vir dit wat in die gesin as rafeltjie-vleis bekend staan.

Die word self trek dadelik my aandag, lieflike woord – rafeltjie-vleis, maar ook die manier waarop daarvan gepraat word, die deernis waarmee die woord uitgespreek word, laat my dadelik aan iets reguit vanuit die hemel dink, en ek weet ek moet meer uitvind.

Rafeltjie-vleis is toe ragu,  iets wat ek al baie raakgelees het, maar in my lewe nog nooit self gemaak het nie, ek ken trouens net die woord, maar wat presies dit is, weet ek nie. Voor ek nie by my skoolmaat van rafeltjie-vleis gehoor het nie, kon ragu, vir al wat ek weet, ook ‘n broodpoeding of die een of ander Surinamiese bykos gewees het.

Ek gaan google dit toe en beperk my soektog na ‘n ruk tot ragu wat in prutpot voorberei kan word – nie hieroor of daaroor nie, bloot omdat ek besef die dis sou miskien oorspronklik vir ‘n stadige koolstoof bedoel wees, my ongeduld en warm elektriese stoofplate, gaan nie reg laat geskied nie – ek moet my aan die hand van ‘n prutpot tot urelange lae hitte dwing.

En daar eet ons Moolmans toe gisteraand ons eerste, eie, rafeltjie-vleis. Miskien moet ek dit eerder ons eie fraaiing-vleis noem. Of iets soos toiing-vleis, want tradisionele ragu was dit beslis nie en netnou vat ek die Seesinks se dis lelik in die gesig deur dit wat ek gepleeg het, rafeltjie-vleis te wil noem.

Dit was heerlik en ek weet ek gaan dit weer en weer maak – fra(a)iing-vleis gaan ‘n familietradisie word, ek weet dit.

Maar wat het dit te doen met ons wat kullinêre snobiste of 'n spul smulpape is, vra jy.

Onthou, nie regtig óns nie, maar ék en almal wat soos ek grootgeword, of eerder uitgedraai het.

Dis eenvoudig. As kind het ons elke jaar bees by Oom Kobus-hulle op die plaas gaan slag . Daar is groot geslag – drie beeste op ‘n keer, een vir elkeen van drie gesinne wat saam geslag het. Ook vark is geskiet en ‘n skaap of twee, drie keel-af gemaak.

En daar is niks gemors nie – daar is kos vir die honde teruggebring, kos vir die bediendes, kerrie- en stowevleis, en dan die beste snitte (ás dit nie reeds bykans alles vir biltong opgesny en ingelê is nie).

Later van tyd, in die maerder jare, het die honde se kos weggeval, dis nou vir die bediendes opgekook; die bediendes se vleis het die etenstafel se kerrieblokkies geword, en dit waarvan die gesin kerriekos en stowedisse gemaak het, is nou op allerhande slim maniere vir die gastetafel berei.

Dis hoe elk grootgeword het, maar nie hoe ek uitgedraai het nie. Sonder ‘n Oom Kobus met ‘n plaas het ek self nog nooit gaan slag nie. Beesvleis, van 1989 toe ek vir myself huis opgesit het, was nog altyd net een ding – steak. Ek het in 24 jaar nog nooit ‘n ander snit beesvleis as kruisskyf of filet gekoop nie. Selfs as ek kerrie en reis maak, sny ek kruisskyf in blokkies.

Dinsdag wat verby is, koop ek toe vir die heel eerste keer in my grootmenslewe ‘n ander snit, platrib, om my fra(a)iing-vleis van te prut.

Vroeër die week lees ek deur altwee kookboeke wat Jeremy Mansfield en sy vrou die lig laat sien het, Zwoosh! 1 en 2, en dit val my op dat hulle gereeld van beesvleissnitte gebruik maak, wat ek nog nooit self gaargemaak het nie.

Na ons gisteraand toe nou so lekker aan een van hierdie snitte gesmul het, besef ek dit het met snobisme niks te doen nie, ek was net te dom onnosel om van beter te weet, daar is aan ‘n bees veel meer as steak, daar is nog ‘n wêreld wat wag om ontdek te word.

Gaan google “ragu” en kies ‘n resep om te maak. Wees versigtig, “ragu” en “ragout” word dieselfde uitgespreek en kom vanaf dieselfde woord, maar is twee verskillende disse – “ragout” is ‘n Franse stowegereg, “ragu” is ‘n Italiaanse souserigheid wat tradisioneel met pasta bedien word.

Ek het Dinsdag my vleis gekoop, maar eers Donderdagoggend, tien minute voor ons moet skool toe ry, besluit om om dit deur die loop van die dag uit te rafel. So toe is daar nie tyd om resep op te soek nie, ek het in die pot gemoer en geloop. Maar die toiings, rafels en fraiings wat ure later daar uitgekom het, was hemels.

Hier is wat ek gedoen het.

Ek het seker so ander half kilogram platrib gehad.

Ek het twee uie in dun skywe onder in die prutpot gesit. Heelwat knoffel ook. Toe die vleis en twee blikke tamaties. Die vleis het ek gegeur met: sout, peper, heelwat growwe koljander, kaneel, naeltjies, lourierblare, ‘n stewige skeut Worcestershire-sous en ‘n eetlepel bruin suiker. Die suiker en kaneel was seker nie nodig nie, maar ek het dit vroeër die week in ‘n ander dis gebruik, dit was daarin nogal lekker, toe herhaal ek dit maar in die beesvleisdis. Ek het ook die laaste van ‘n bottel sjerrie bygegooi – as dit nie in die oggend voor skool was nie, sou ek dit in die kombuis gedrink het terwyl ek kos maak, maar toe is dit ongelukkig op my nugter maag en knap voor ek in kinders se nekke moet blaas, toe gooi ek dit maar in die pot.

9 uur later, toe skakel ek die prutpot af, kry die bene uit en trek die vleis uit mekaar, eintlik roer ek dit sommer deurmekaar. Ek het lag-lag 21 basiliekruidblare opgerol en dit in dun repies gesny; kort voor opdiening het ek dit by die sous ingewerk.

Ek het nie spaghetti gekook nie, maar eerder van die dikker linte, tagliatelle. Heerlik. Heerlik verby.

Nooit weer in my lewe maak ek spaghetti & mince nie. Hoor my mooi, ek herhaal:  nooit ooit weer maak ek spaghetti & mince nie, die lewe is te kort daarvoor.

Ek sal weliswaar nog hierdie outentieke Bolognese sous uit Bolognië wil maak.

Tot dan is en bly dit voortaan die Seesinks se rafeltjie-vleis a’la die Moolmans se fra(a)iingvleis.

 

So baie om te ontdek

 

Ons is darem maar snobiste (2)

Behalwe dat ons ons net ophou met filet en kruisskyf, het ons nog ‘n voorkeurverskaffer ook – nie die plaaslike Spar of slagter nie, maar niks en niemand anders as Woolies nie.

So trakteer ‘n kollega my en Annieka nou die ander dag, een pouse, op Woolworths se heat and serve fully cooked pulled pork. Man, dis ‘n lekker rafeltjie-varkvleis konkoksie, bedien met koolslaai en agurtjies tussen die twee helftes van ‘n sagte vars broodrolletjie.

 

 

Toe ek vir die huis wil koop, toe ry ek na vier verskillende Woolworthse toe, sonder sukses.

Toe maak ek maar my eie, nadat ek, soos met die ragu, eers heelwat ge-google het.

Ek het weer begin met ‘n ander half kilogram varkvleis, maar hierdie keer was dit meer vleis as met die platrib – daar is mos nie been aan nie.

Soos met die ragu het ek begin met twee uie en heelwat knoffel onder in die prutpot. Die vleis het ek ingevryf met:  sout, peper, teelepel mosterd, teelepel kaneel, teelepel komyn, so drie eetlepels bruin suiker.

Ek het ‘n koppie of so vleisekstrak gehad om by te gooi, maar sou ‘n boksie Liqui-fruit pynappelsap bygegooi het as ek nie toevallig my eie vleisekstrak van die tong wat ek die vorige dag in die prutpot voorberei het, afgekook gehad het nie.

8 ure later, toe rafel ek die vleis. Ek moes nog ‘n braaivleissous ook inwerk, maar dit was só lekker daarsonder, dat ons nie so ver gekom het om dit by te sit nie.

Ek wou dit op polenta bedien, maar het op die ou einde sommer gewone mieliepap gemaak. Saam met tuisgemaakte koolslaai om darem die Amerikaanse tradisie te behou.

 

 

Google gerus en kies een om te maak. Hier is ‘n Suid-Afrikaanse weblog wat ek vanoggend opgespoor het en letter vir letter gevolg kan word. Ek het, soos met die beesvleis-variasie, wyd gelees en toe saamgefoeter wat en hoe en soos ek onthou het.

Heerlik verby. Ek wil my verstout om te sê:  heerlik, man, heerlik.