Dankbaarheid tot stof

Laat ek ook nou vandag 'n woord waarvan ek nie die vaagste benul het wat dit beteken nie gebruik asof ek presies weet waarvan ek praat:  My kind het 'n bogemiddelde sosiale IK.

Ek het vroeër vandag by Annieka in haar kantoor ingestap gekom met hom:  “Dis oor ons kind so 'n hoë sosiale IK het, dat sulke dinge gebeur wat gebeur.”

Maar moenie dat die selfvertroue waarmee ek die woord rondgooi jou mislei om te dink ek weet waarvan ek praat nie. Vyf jaar terug het ek nie eers geweet van iets soos 'n sosiale IK nie. Toe duik dit kort-kort agter elke bos op, maar ek weet steeds daarvan soveel as 'n kat van saffraan.

Verlede jaar, in die uur se wag by Klaradyn se kunsklas, wanneer ek nie merkwerk had nie, het ek van tyd tot tyd een van Kobus Neethling se boeke wat daar op 'n rak was, nadergetrek en gelees. Dié boek het my toe 'n nadere kennismaking met die verskillende IK’s wat nou se dae onderskei word, gebied.

Maar dis ook al 'n jaar gelede, en “sosiale IK” was hoogstens 'n paragrafie of wat.

Tog is ek oortuig van my kind se bogemiddelde hoë sosiale IK en gebeur die dinge wat gebeur juis oor daai einste hoë sosiale IK.

En as dit nie dit is nie, dan is my kind se nerwe maar net baie dun, is sy liggeraak en vreeslik fyngevoellig, trek sy haar dinge vreeslik aan, en allerhande ander sulke en soortgelyke dinge.

Maar dis nie dit nie; dis haar sosiale IK.

Ek en Annieka het in 1994 ontmoet, ons is 11 jaar getroud; sy weet steeds nie wanneer ek kwaad is en wanneer ek aansit nie, wanneer ek ontsteld is en wanneer ek bloot aandik nie. Klaradyn was 3 dan lag sy vir my geraas, en speel saam, terwyl Annieka haar uit die voete maak om onder my toorn uit te kom. En elke keer is Annieka vies dat sy die een is wat nie kon onderskei nie.

En dan lê daar nie fout by Annieka nie, nee, dis net Klaradyn wat so presies en raak tussen die lyne kan lees, my lyftaal en elke nuanse in my stem juis en op die man af kan onderskei, Klaradyn wat heer geen rat voor die oë laat draai nie.

Dis bloody moeilik vir 'n pa, om nie te kan aandik of voorgee voor sy kind nie – hy kan ook nie net maak of hy kwaad is nie, sý weet wat is wat, en wat nie.

Behalwe dat ek nie kan voorgee sonder dat sy nie onderskei nie, kan ek ook nie wegsteek nie, of dit nou trane en of dit nou jubel is.

Ons drie kuier Sondagagtermiddag by my ma. Hulle groet en ek stoot haar terug sitkamer toe. Klaars laat val toe by Annieka:  “Hy kan my so ontstel as hy so huil.”

Ek het g'n gehuil nie. My stem het nie eers gebewe nie, het miskien 'n breukdeel van 'n sekonde 'n infleksie gehad, maar dis al. Maar ja, my hart hét geruk. En Klaradyn hét dit opgetel.

Gister het haar kosblik vol van die skool af teruggekom.

Sy het vir die eerste keer haar naskool-klere en skoolskoene in die klas gelos.

By die huis gekom het sy dadelik buite gaan speel, hardop met haarself.

Eers na badtyd, by Mamma, kom dit uit. Nie 'n baie lekker dag gewees nie. Kinders hoof toe. Skuldiges op kamera vasgelê. Kos gesteel. Kinders sê dis sy. Hulle mag nie daaroor praat nie.

En baie trane.

Soveel trane dat dit moeilik is om die kloutjie by die oor te bring.

Dis egter duidelik dat sy nie in die moeilikheid is of iets verkeerds gedoen het nie.

Sy is vroeg van haar kamer na ons kamer.

Toe ek om en by 23:00 gaan inkruip toe sit sy oopoog kiersregop op die bed.

Tussen 23:30 en 05:00 skop sy my kort-kort wakker, hoor ek haar kners, en is dit of sy in haar praat slaap.

05:00 toe is sy wakker – ons maak haar gewoonlik 05:55 wakker.

Annieka het dit verwag, maar nie uitgespreek of met my gedeel nie. Dit is egter toe so:  net toe die skoolvergadering vir ons moet begin, lui die foon en dis Ouma:  “Klaradyn huil en wil nie skool toe nie – iets van gister, en diefstal en kameras en kinders na die hoof toe.

Ja, daar is gesteel. OK. seker nie gesteel nie – 'n kind se tjips deur 'n ander skelmpies gevat. En ook nie eerste keer dat dit gebeur nie. Ook nie die eerste keer dat die betrokke maatjie se kos gesteel is nie.

Met behulp van die televisiekamera in die klas is die ongelukkige nemer vasgetrek. (Ja, as die nemer gelukkig was sou hy nooit geneem het nie.)

Ag, seker 'n lang en hartseer storie maar ek vra nie uit nie, maar kinders toe uitgeroep hoof toe.

En toe die skapies ter slagting terug in die klas kom wil almal weet wat gebeur het.

En natuurlik wou Juffrou dit nie oop gooi vir bespreking nie – sy verklaar die saak afgehandel.

Ek ken ook nie die hele storie nie, ek vra nie uit nie, maar nee, Klaradyn se naam was nie eens naby enige skerm om gevaarligte te laat flikker nie – sy was sedert verlede week in Vrydag toe die eerste wiele al begin rol het, niks anders as stille waarnemer nie.

Maar Klaradyn kan dit nie dood leef nie:  sy is een met die slagoffer; sy is een met die nemer/steler/dief. Dan is daar ook nog 'n Horus Oog, 'n Derde Oog, 'n Big Brother in die vorm van 'n kamera in die klas. Dis verskriklik. Alles is vreeslik, te allerallesverskriklik.

En nee, dit was nie lekker nie. Sy wil vanoggend nie skool nie.

En nie sommer net 'n geit nie, want dit kry ons ook.

Daar is dalk baie en ander redes waarom sy nie vandag wou skool toe, maar wat my betref is dit die emosionele intelligensie, die sosiale IK dit wat agter die kap van die byl lê.

En dat sy ontsteld was, is niks, nie 'n faktor nie, gemeet teen 'n Mamma en Pappa wat sit met 'n seuntjie of dogtertjie wat in graad 1 genoop was, gedryf is, om van 'n ander te neem, dit wat hom of haar nie toekom nie.

Ja, ek laat my nie vertel 'n graad 1 kind vat vir niks en sonder rede sommer net van ander nie.

Ons het, haar geite ten spyt, dan tog stof tot dankbaarheid en dankbaarheid tot stof.

Vir eers en tot op datum want die koring is groen.

En uit suiwer genade, natuurlik. Niks anders nie.

En anders as sosiale IK of emosionele intelligensie, is dít, genade, iets wat ek lankal, en al baie van, tot oorlopens toe baie van, leer ken het.

joie de vivre

Ek wonder of ek al ooit 'n jaar sedert ek in 1989 begin skoolhou het, nié by die jaarblad betrokke was nie!

Woensdag is hoeka weer fotodag – 'n nagmerriedag vir sommige personeel; 'n soete droom vir die meeste kinders.

Egter nie die amptelike foto’s wat my nou agter die sleutelbord het nie; wel die impromptu foto’s. Daarmee bedoel ek nou die ongeposeerde nie-amptelike kiekies en snêppies wat die leerders en onnies uit hul eie voorlê om iewers opgeneem en in die een of ander vorm, meesal 'n collage, verewig te word.

Daardie foto’s is nou al jare my nagmerrie. Ek het eerder 'n volle week lank elke dag amptelike fotodag voor ek een keer begin smeek en soebat en lek en omkoop vir informele foto’s!

Dis verniet of jy die kinders so ver kan kry om dit vir jou te bring. Almal is gewillig. Almal het vreeslik baie, vreeslik oulike foto’s – maar almal vergeet daarvan die oomblik wat hulle jou nie meer in die oë kyk nie.

Toe ek tien of elf jaar gelede die jaarblad oorneem hier waar ek nou is, noem die atletiekorganiseerder dat hy vreeslik bly is daar is nuwe bloed in die redakteurstoel, hy kan my atletiekaksiefoto’s in die vorige jaarblad wys – van kinders wat al drie jaar gelede klaar gemaak het met matriek. En dan kan hy my lieflike foto’s wys wat al vier jaar in 'n ry, elke jaar, iewers in die een of ander collage opduik.

Aanvanklik het ek gedink dis 'n skande, maar die oomblik toe ek aan eie bas voel hoe 'n gesukkel dit is om foto’s uit die kinders te kry, het ek tog begin verstaan.

Ek het 'n oog vir 'n treffende foto – die geneuk is net dit gebeur dat ek hierdie lieflike foto’s plaas en dan is dit atlete van ander skole, elke denkbare ander skool onder die son behalwe ons s'n, wat ek opblaas.

Of die lieflike drie waar die seun se gesig so mooi saamwerk om dit 'n meesterlike foto te maak, is die wendrie van die opponente; die betrokke wedstryd (of sal ek eerder sê – nederlaag) 'n nederlaag wat enige getroue rygbyondersteuner nooit in menseheugenis sal vergeet nie.

Dit gebeur ook male sonder tal dat ek 'n foto kies en dan is die dramatiese in die foto, dit wat maak dat ek die foto aangrypend vind, nie ons wat hulle plettervat nie, maar anders om. Ek het een jaar, na die rugbyorganiseerder my minder geskikte keuses aan my uitgewys het, vir die ontwerper gevra of ons nie maar die opponente se ligte hemde, donker kan inkleur dat dit lyk soos ons nie – en dan photo shop ons ons eie span terug in die kleure van die vyand.

Sy wou nie daarvoor val nie, maar in 2002 of 2003 het ek wel 'n simpel kind op seker 6 foto’s moes “uitvee”. Die mak mielie (eintlik sommer 'n simpel seuntjie) het homself vir die snaaksigheid op al wat foto is, ingewerk. Ek verbeel my die kind was daardie jaar in elke graad 10-klas, met die uitsondering nou van C, E en H.

Ek het hom sleg gesê en uitgevreet dat die see hom nie kan skoon was nie, en toe het ek sy pa gebel en my woede vir die kind op die stomme man projekteer.

Hoe die fotograwe dit nie agtergekom het nie, weet ek nie, hoe die meneer wat destyds die fotodae hanteer het, dit nie agtergekom het nie, weet ek nie. Maar ek en die ontwerper hom digitaal toe só verwyder (hy was lank en elke keer in die heel agterste ry) dat hy op die ou einde nie op 'n enkele foto meer was nie – nie sy klas, rugby- of atletiekspan nie.

Mors met my, dan mors ek met jou.

Die grootste frustrasie deesdae met die informele aksiefoto’s, kry jy dit wel in die hande, is die feit dat jy dan letterlik 789 toerfoto’s van 'n enkele toer kry. Ek lieg nie! Dis die reine heilige waarheid. Hulle klim op die bus of vliegtuig met 'n digitale kamera en gedra hulle soos 'n wafferse Sjinese toeris – of dit nou beweeg en of dit nie beweeg nie, hulle neem dit af, van onder, van bo en van die kant. 789 foto’s dan ook as dit eerder 'n naweekkamp as toer was = 'n volwaardige toer, byvoorbeeld oorsee, lewer lag-lag 2000 foto’s wat hulle dan met verloop van 'n halfuur op jou rekenaar kom aflaai. En dan verwag hulle dat jy daardeur sal gaan en die beste 20 uitkies, sodat die ontwerper later, miskien, drie van die 20/2000 kies.

Dan het ek 'n ma wat seker al agt jaar by netbal betrokke is. Sy rig nie net af nie maar toer, lyk dit my, ook met die kinders. En dit wil my voorkom dis ampers half 'n gegewe dat die een of ander ouderdomsgroep waarby sy betrokke is, standaard, elke jaar, see toe gaan.

Hierdie moeder neem ook lieflike foto’s, as redakteur van die jaarblad kon ek nog elke jaar op haar reken vir lieflike foto’s. Die laaste vyf of ses jaar kry ek dan ook elke jaar, en ek vermoed dis van haar, 'n lieflike foto van die mooiste netbalmeisies op die strand. Maar nie sommer enige foto nie, 'n jubelende foto vol joie de vivre: die meisies is opgelyn en dan spring hulle uitgelate in die lug, die arms soos die waaiende palms van Egipte, die bene na agter opgetrek.

Elke jaar is dit vir my die mooiste foto. Ek het hom selfs al een jaar gekry waar hulle blykbaar nagelaat het om die tradisionele foto op 'n sonskyndag te neem; toe moes hulle, laaste dag, in bewolkte weer, met reën op die horison, die foto neem.

Ek is elke jaar gereed om die foto op te blaas en oor die voorblad te gooi, maar word elke jaar tot versigtigheid gemaan deur die om my.

So raai waarmee besig ek my toe nou die laaste oggend op die strand?

En dan is dit 'n digitale kamera – ek het gaan tel, nie minder nie as 36. Van voor, van agter, en van die kant.

Naskrif:  Ek weet nie eers of ek dit reg spel nie, laat staan nog te sê uitspreek, maar nie verniet dat ek die Franse joie de vivre hier bo aan die foto’s toedig nie. Want neem Klaradyn nie die wind uit my en Annieka, beide, se seile nie, toe sy dié dag, op 6, afhaak met:  “Mamma, ek en Pappa het vandag joie de vivre foto’s geneem.

Ja, ek gebruik die uitdrukking. En ja, ek sou dit aan haar verduidelik het nie. Maar dis nie so baie dat ek dit gebruik nie, en dit moes maande gelede gewees dat ek die betekenis aan haar ontsluit het.

Maar, ja, kinders is sponse, tabula rasa’s, piksplinternuwe rekenaars wat geprogrammeer word.

Om te stop of nie te stop nie

Ons het toe nou vandag die een van die stopstraat getref. Daar is baie van die stopstraat. Die een wat ons vandag getref het is die een wat wys dat as jy een maal oor 'n stopstraat ry sonder om te stop en jy word nie gevang en beboet nie, beteken dit nie almal kan nou maar ry en stopstrate ignoreer nie, nie eers jy nie – ‘n stopstraat is 'n stopstraat en daar’s 'n wet wat jy sê jy moet daar stop.

Ek het, om my punt te bewys, selfs twee stopstrate op pad kerk toe ignoreer en gewys ek word nie gevang nie, maar ook probeer uitwys wat kan gebeur as al die motoriste nie sou stop nie.

En dit alles as gevolg van die spa-partytjie waar die meisies was.

Ook nie 'n spa-partytjie soos in 'n Barbie- of Lion King-temapartytjie nie, maar 'n partytjie wat 'n besoek aan 'n spa insluit.

Soos ek dit het is nege of tien girls hier in 'n spul motors na die een of ander dagspa toe.

Klaradyn vertel van 'n rugmassering wat dan o, so heerlik was. As sy verjaar wil sy hê dat sy en ek en haar ma by 'n spa sal inboek om bederf te word. En nee, sy is nie snaaks nie, sy is ernstig. En net so in touch with my femenine side wat ek is, net so totaal out of touch is ek as dit kom by selfs net naskeerlaventel en harekam.

Dan loop sy ook te koop met komkommer op die oë.

En dan die manikuur.

En dan is dit ook nou dié manikuur wat my vanoggend oor twee stopstrate had.

Ek sê ook nou manikuur maar al wat ek daarvan sien is tien pienk naeltjies – so 'n bling-bling pienk wat vir Klaradyn al te wonderlik is.

Gister al laat val sy by my dat sy Maandag so wil skool toe. Ek sê dat sy wel met die naels mag Sondagskool toe, maar so skool toe gaan, is buite die kwessie.

En geen haan kraai nie. Dis nou tot vanoggend, Sondagoggend, knap na 08:30.

Ek is lankal op, maar die twee girls is stewig in droomland.

En toe die hanegekraai – ook nie hanegekraai nie, eerder die geteem van 'n kat in 'n kattekoor. Ek gaan vra wat dit is met die gesanik en getjank die oomblik dat 'n prinsessie haar oë oopmaak. En ek kry by Mamma die antwoord dat die groot ongelukkigheid verband met hou met die feit dat die prinses met haar gepolitoerde naels wil skool toe.

Haai, en as ek 'n dogtertjie was, en ek was 6, en ek het pas my eerste besoek aan 'n dagspa gehad, sou ek ook met my Bollywood-pienk naels wou klas toe.

Mamma Annieka maak ook geen geheim daarvan dat ook sy presies verstaan hoe Klaradyn voel nie, en dat sy selfs, soos Klaradyn, soos Pappa, ook met pienk naels sou wou skool toe gaan.

Maar dit kan nie – dis teen die skool se reëls in.

En dis toe dat ek besef hoe ontsettend vreeslik dit moet wees om 'n laerskool juffrou te wees wat ons word kermend konfronteer met die volgende:  “Maar Joekie het eendag met geverfde toonnaels by die skool aangekom, en Juffrou het niks gedoen nie!”

Arme Juffrou! Sy het tien teen een nie eens 'n oog op Joekie se tone gelê nie, maar op die een of ander manier het 'n hele klas se dogtertjies daarvan bewus geraak – en nou sit ons in 18 verskillende huishoudings met dogtertjies wat tot die slotsom gekom het dat dit aanvaarbaar is om die reëls te verbreek en met geverfde naels skool toe te kom – bloot oor Juffrou niks gesê het nie.

Ek het Joekie verlede jaar tydens skoolure op die vooraand van die graad 0-afsluitingskonsert gesien en dit verbaas my geensins dat sy met geverfde toonnaels skool toe kom nie. Ek sê ook ek het haar gesien, ek het haar nie gesien nie, maar sal die bos hare wat in krullers groter as toiletrolle opgerol was en so opgetert skool toe gestuur is, in my ganske lewe nooit vergeet nie.

En oor dié kind met toonnaels vol cutex skool toe gekom het en skotvry sonder enige vorm van aanmaning of straf daarvan afgekom het, wil Klaradyn nou met blinkers op haar naels skool toe.

Ek is nie iemand wat reëls klakkeloos en blindelings navolg en eerbiedig nie – as dit nie vir my sin maak nie, bevraagteken ek dit, en ek daag dit uit.

Agter enige skoolreël wat sê dat graad 1- dogters nie met geverfde naels mag skool toe kom nie, gooi ek egter my volle gewig in.

Want om my kind met geverfde naels skool toe stuur sal ek nooit nie. Ook nie Annieka nie.

En Klaradyn weet van die skoolreël, sy het daarmee trouens nie 'n probleem nie. Sy kan net nie verstaan hoekom ons by die reël wil hou as ander maatjies se mammas en pappas dit nie doen nie, en daarmee wegkom.

En dis op hierdie punt dat ek my toe maar tot die stopstraat wend. As Joekie eenmalig kon wegkom sonder straf, beteken dit nie die reël is van die baan af nie, beteken dit nie almal kan nou doen wat hulle wil nie.

Ek wil dit nog verder vat: as ons jou toelaat om die reëls te verbreek dan maak ons jou groot, dan programmeer ons jou, dat dit o.k. is om eendag reëls te verbreek.

Maar ek doen dit nie, want netnou gaan vertel Klaradyn vir Joekie dat ek reken haar Mamma en Pappa is 'n slegte Mamma en Pappa wat hul dogtertjie verkeerd groot maak.

Iets moes egter iewers inslag gevind het, wat toe ek rondom aandete gaan vra of ek maar kan skep, spoor ek vir Mamma met die naellakverwyderaar in haar hand op die bad se rand in die badkamer op. Egter nie haar eie naels wat sy daarmee en 'n watte bykom nie; wel Klaradyn se pienk spatseltjies wat soos skapies der slagting deur die asetoon uitgedoof, verdoof en verdof word.

Grootword is nie lekker nie. Kinders groot maak, ook nie altyd nie.

Ag, en dan is ek mos maar lief vir fabels. Vergeef my. Die hele gebeure en ons hantering van die saak herinner my dan ook aan die volgende fabel van Esopus en ek is bly dat ek Annieka wel opgetree het soos ons het:

A boy who was carrying his teacher's writing tablet stole it and brought it triumphantly home to his mother who received the stolen goods with much delight. Next, the boy stole a piece of clothing, and by degrees he became a habitual criminal. As the boy grew older and became an adult, he stole items of greater and greater value. Time passed and the man was finally caught in the act and taken off to court where he was condemned to death: woe betide the trade of the thief! His mother stood behind him, weeping as she shouted, 'My son, what has become of you?' He said to his mother, 'Come closer, mother, and I will give you a final kiss.' She went up to him, and all of a sudden he bit her nose, tugging at it with his teeth until he cut it clean off. Then he said to her, 'Mother, if only you had beaten me at the very beginning when I brought you the writing tablet, then I would not have been condemned to death!'

Die lessie wat aan die einde van een van die twee klassieke, antieke Griekse tekste wat ons van hierdie fabel het, uitgespel word, kom neer op: 

This is what the story tells us: if you are wise, you will tear out vice by the roots, in other words, at the very beginning of sinfulness and other wickedness, so that the severing of the root will cause the branches to wither away.

In die ander vorm is dit egter nie die ma se neus wat afgebyt word nie, maar haar oor. Hierdie weergawe werk vir my beter omdat ons dan die suggestie kan kry dat hy haar sy woorde in die oor fluister, en toe oorgaan tot die monsteragtige verwyt:

A BOY stole a lesson-book from one of his schoolfellows and took it home to his Mother. She not only abstained from beating him, but encouraged him. He next time stole a cloak and brought it to her, and she again commended him. The Youth, advanced to adulthood, proceeded to steal things of still greater value. At last he was caught in the very act, and having his hands bound behind him, was led away to the place of public execution. His Mother followed in the crowd and violently beat her breast in sorrow, whereupon the young man said, 'I wish to say something to my Mother in her ear.' She came close to him, and he quickly seized her ear with his teeth and bit it off. The Mother upbraided him as an unnatural child, whereon he replied, 'Ah! If you had beaten me when I first stole and brought to you that lesson-book, I should not have come to this, nor have been thus led to a disgraceful death.'

'n Derde variasie en verwerking – lankal nie meer klassiek nie, vertel die storie só:

A Schoolboy stole a horn-book from one of his schoolfellows, and brought it home to his mother. Instead of chastising him, she rather encouraged him in the deed. In course of time the boy, now grown into a man, began to steal things of greater value, until, at last, being caught in the very act, he was brought to the Judge and sentenced to be hung. As he was being led to the scaffold, the mother bowed herself to the ground with grief. A neighbor seeing her thus, said to her: "It is too late for you to moan and sob now. If you had been as much grieved when he committed his first theft, you would have corrected him in time, and thus have saved yourself this sorrowful day."

Nip evil in the bud.

Hou koers

Weliswaar nie kaalvoet en oor die Drakensberge nie, maar in die nuwe netbaltekkies deur Mayville se strate - dit is wat ons Voortrekkertjie daardie aand beleef het.

Dit was die jaarlikse fakkelloop waarvoor ons spesiaal haar Voortrekker-uniform moes aanskaf.

En met die kentekens en dinge is dit mos 'n gedoente wat enige graad 1’tjie opgewonde kan hê. Daar word allerhande lappies en wapentjies aangekoop, daar word gemeet en gepas en met spelde vasgesteek nadat die korrekte uitleg van 'n kaart afgekyk en nageboots is – te heerlik.

Oupa en Ouma, wat nog Mamma en oom Erik se khaki onthou, vra waar die uniform is toe ek met 'n gesellige skelrooi gholfhempie en byderwetse blou onderbaadjie daar aankom, maar tye het verander en dis niks anders nie as jeans wat die kleintjies moet aanskaf om hul uitrusting te voltooi nie.

Klaradyn wat week drie al kennis gemaak het met hoe die klere lyk, noem haar onderbaadjie nie eers 'n  onderbaadjie nie, maar haar “jas-gedoente”, so groot en belangrik is dit vanuit haar verwysingsraamwerk.

Ons het lekker gestap, en na afloop van die stap ook lekker saamgesing en erediens gehou.

Bg. was elders verlede kwartaal, maar ek het vandag eers op die foto’s afgekom en toe eers onthou ek het destyds iets op skrif gesit.

Na 'n volle kwartaal het Klaradyn nog elke Voortrekkerbyeenkoms, met uitsondering van die twee parades, geniet.

Hierdie komende kwartaal gaan ons nou vir ons eerste kenteken.

As sesjarige snap sy nog nie veel van homofone en homonieme nie. So as ek van die Voortrekkers praat, soos dikwels die vakansie in Natal gebeur het en ek praat van Retief en sy tydgenote, dink sy ek praat van hulle groep kinders wat Maandagaande vergader – dan pik sy verward rond.

Ek sal maar weer die boekie rondom die Voortrekkergeskiedenis wat 'n jaar of wat gelede aangeskaf het moet opspoor. Of sy iets daarvan op skool gaan leer, sal net die tyd leer.

All dressed up and nowhere to go (3)

Dag vier van slegte weer was hondsleg van hondslegte weer.

Geen kiesa, motreën of misweer nie, maar propperse reënweer wat jou binnenshuis hou.

Of dan nou binne die tent? 

Nog nooit gesien nie!

Uiteindelik het ek geleentheid om ons deur te vat na The Valley Of A Thousand Hills. Ek dreig al hoe lank, maar elke keer haak ons iewers elders vas.

Ek vermoed nou al vir meer as 40 jaar dat 'n mens eintlik na hierdie duisendvoudig-heuwelagtige vallei moet gaan op 'n mooiweersdag – juis om die heuwel op heuwel te kan sien, en nie suiwer op en af te ry nie. Maar in meer as 40 jaar was dit my nog nooit beskore nie.

Sonskyndae, vir ons Vaalpense, is strand- en seedae.

Dit was altyd op 'n gure (of natuurlik ongure) dag, dat Ma of Pa sou noem:  “Miskien moet ons deurry in die rigting van The Valley Of A Thousand Hills.” En dan skiet ons deur, suiwer vir die lekker, en die mooi.

Hoe die landskap op 'n oopgetrekte sonnige dag lyk, weet ek nie, maar op 'n mistige, nat, bewolkte dag, is en bly dit een van die mooiste moois in ons land; iets wat ek Annieka en Klaradyn wil wys.

Ons besoek pheZulu wat vreeslik wyd bemark word.

Ek onthou as kind dat jy op 'n Sondag na iewers in Johannesburg of die myne kon uitry en dat het Zoeloes hul danse gedans, die myners hul myndanse gedoen. Maar self was ons nooit daar nie. PheZulu sal Klaradyn geleentheid bied om kontak te maak met dit wat aan buitelandse toeriste as Zoeloe-kultuur opgedis word.

Ons is net betyds vir die 11:00 vertoning.

Klaradyn geniet elke oomblik.

Gelukkig is sy en haar ma in die toilette as ek die hele toneelgeselskap na afloop van die konsert in hul sweaters en jeans met ipods en selfone sien afstap huis toe. Die volgende vertoning is immers eers 14:30.

Met die dat die slangpark by Mini Town ook al 'n geruime rukkie gelede plek moes maak vir parkeerplek, is ek bly oor pheZulu se slange.

Die krokodilplaas wat ek sou wou besoek, kry ek nou al twee jaar nie, maar daar is ook heelwat krokodille en ons het 'n heerlike tydjie daar, en langs die pad waar jy elke kilometer, of dikwels selfs elke paar honderd meter, kan aftrek vir die een of ander  stalletjie, winkeltjie of  mark.

Terug by die kamp begin dit eers weer reën toe die kruisskyf reeds van die kole en die gnochi met kaassous in die borde is.

Ons klim in die bed met die opregte hoop dat die volgende dag 'n sonskyn stranddag gaan wees.

Helaas toe nie.

Wél 'n swemdag, maar nét ás jy nié die lieflike dae op die strand gehad het, wat ons drie reeds gehad het nie.

Ons is egter hopeloos te veel bederf om die strand in sulke weer aan te pak.

Annieka vra tyd vir 'n uur agter die rekenaar om skoolwerk te kan doen; ek en Klaradyn gee haar twee en 'n half as ons deurskiet dorp toe om by die bank uit te kom – ek moet Ma Judy se ouetehuis-huurgeld oorbetaal. Ek moes dit al twee dae gelede gedoen het, maar elke keer reis ons te lekker, en dis eers om die braaivleisvuur dat ek twee aande nou al skielik uitroep:  “Ek het nie my ma se huur betaal nie!”

Na besoek aan die bank, stap ons in die motreën deur die winkeltjies en Sussa score 'n lieflike rokkie van Pappa.

Toe is ons goed honger en gereed vir ontbyt. En dis toe ons in Scottburgh se Wimpy wat oor die see uitkyk, dat ek besef daar is inderdaad mense wat in hierdie slegte weer swem. (Nie dat ons nie presies dieselfde sou doen, was ons nie so bederf nie.)

Ons pik Mamma 'n ruk later op en skiet met haar af in die rigting van Ramsgate.

Ons begin al plek-plek aftrek hier van Hibberdene af, maar ons draaipunt is die Teahouse of the Blue Lagoon.

'n Vakansie by die see is nie 'n vakansie by die see sonder 'n besoek aan die Teahouse of the Blue Lagoon nie.

Die plek is natuurlik al vir 20 jaar nie meer die Teahouse of the Blue Lagoon nie, maar as dit vir die eerste 27 jaar van jou lewe die Teahouse of the Blue Lagoon was, dan sal dit tot en met jou dood die Teahouse of the Blue Lagoon bly.

Ons gaan eet ons tradisionele Belgiese wafel by die Teahouse of the Blue Lagoon wat deesdae onder 'n ander naam bestaan. The Waffle House, of so iets.

Toe is dit stop-stop terug. 

Ons klim nie anderkant Hibberdene op die snelweg nie, maar bly op die streekspad wat ons aan lieflike omgewing blootstel.

Dit reën en die wind waai soos hy in dae nie gewaai het nie, toe ons by die kampeerplek kom.

Gelukkig is nie een van ons vreeslik honger nie – die laatagtermiddag se wafel.

Dis met 2-minute noodles dat ons in die bed klim.

Ek is 23:00 op en uit en die eerste wat ek jubel is die baie sterre wat ek die eerste keer in baie nagte sien.

02:00 is dit steeds 'n helder sterrehemel wat my groet.

05:00 word ek weer wakker, dis oop en kaal, ek sien uit na lieflike sonsopkoms, en kom sit agter die rekenaar om die oggend en die tyd te geniet.

Klaradyn sluit 06:00 by my aan. Sy teken verder aan Mamma se verjaarsdagkaartjie. (Sondag)

Dis 07:00 en daar is Mamma ook nou wakker.

Ons is vandag 11 jaar getroud. Ek wou haar 02:00 daaraan herinner , maar het nie.

Ek gaan nou.

Dit gaan 'n lieflike laaste dag by die see wees.

Ek het groot geword met die storie van die oom wat sy half jack agter in sy vrou se klerekas tussen haar onderklere weggesteek het – juis oor dit, so reg onder haar neus – by wyse van spreke, die enigste plek in die huis, die enigste plek op die hele werf was, waar sy nooit sy wegsteekdrank uitgesnuffel het nie.

So moes ek toe nou vir so ietsie meer as 'n maand iets vir Annieka ook wegsteek.

Agter in haar klerekas tussen die ondergoedjies of al haar slapies sou nie deug nie – die pakkie was te groot.

Tog was dit 'n klerekas wat ek op die ou einde gekies het, die een in die gastekamer waar sy somers haar wintersklere, en andersom, bêre.

En al vroetel sy gereeld daar, het sy niks te verloor in die reistas van my ma wat onder op die bodem van die kas staan nie. Want dis daar, in my ma se tas dat ek die keramiekbeeld wat ek vir haar verjaarsdag gekoop het, versteek tot ons terug is van vakansie.

Dis 'n groot verjaarsdag – een waarop die ene se 9 'n 0 word, en die tiene ook een meer word.

'n Groot verjaarsdag soos dié vra iets anders.

Ek sit af na 'n kunsgalery waar ek weet daar beeldjies is waarvan sy hou.

Ek hou nie van dit wat hulle het nie, dit wat ek in gedagte had nie, maar toe val my oog, en hart, en siel, en verstand, en beursie, en debietkaart, op 'n ander beeld – een wat dubbeld soveel kos as dit wat my reeds buitensporige groot begroting moontlik maak.

Maar ek kan nie anders nie.

Dis die beeld van 'n vrou, 'n gewone vrou, 'n ma, soos Annieka. Sy hou 'n hartjie in haar hand vas, 'n mens kan sien sy is moeg, afgemat en nie blymoedig nie – sy het 'n helse dag, of week, of maand agter die rug. Maar sy is regop, en agter by haar rug kom twee engelvlerke uit. En bo op haar kop is 'n ewe-keramiek stralekrans. Hierdie ma is 'n engel. Hierdie vrou, is 'n engel.

Hierdie vrou is die engel wat Annieka vir my en Klaradyn is.

Hierdie vrou is die Engel wat Annieka partykeer vergeet sy vir my en Klaradyn is.

Hierdie vrou is die Engel wat ek en Klaradyn so selde vir Annieka sê sy is.

So toe gee ek nie om of dit 'n mooi beeldjie is, of nie; ek gee nie om of hy onbekostigbaar duur is nie – die donderse beeld sê alles wat ek wil sê, alles wat Annieka nodig het om aan herinner te word. So toe koop ek die ding.  Met geld wat ek nie het nie.

Ander jare is daar twee en meer presente:  ietsies van Pa, en ietsies van Klaradyn.

Nie vanjaar nie. Ek en Klaradyn maak by die see vir Mamma iets van skulpies.

Vrydag toe is ons terug. Sondag verjaar Mamma. Sy is nog nie eers in die straat, Saterdagoggend op pad winkels toe nie, of Klaradyn kom vra om Mamma se present, waarvan ek haar by die see vertel het, te sien.

(Natuurlik, die oomblik toe ek haar vertel het wat dit is, en Mamma sluit by ons aan vanaf die badkamers, toe hol Klaradyn op haar af om te vertel wat sy vir haar verjaarsdag gaan kry – nie 'n beeld nie, want my kind het 'n sin vir humor – maar 'n ring!)

Ek maak toe maar met opwinding en bewing die present ook, en Klaradyn gee dit nie een kyk nie, sy gee dit nie eers en halwe kyk nie, sy trek dadelik los met:  “Maar Mamma gaan mos nie daarvan hou nie – ek gaan self vir haar iets anders maak.”

Ek is aan stukke.

Ek wonder skielik vir die eerste keer of Annieka wel daarvan gaan hou.

En Klaradyn is weg.

En ek gee nie om nie – wat my betref kan sy die heeldag stilspeletjie op haar eie speel.

Maar hier kom sy aan met 'n boksie en 'n foto. Sy wil iets daarmee vir Mamma maak.

En 'n uur later toe is dit wat jy daar bo gesien het, haar geskenk vir Mamma.

Ek dink dis lieflik. Ek weet nie of Annieka net maak of sy daarvan hou nie, maar sy noem dit ook lieflik.

Maandagaand tydens bedtyd laat val Klaradyn:  “Mamma oe en aa nie genoeg oor my present nie, Mamma oe en aa net oor Pappa se present.”

Wat nie waar is nie - toe Oom Hein kom inloer het, het Mamma trouens nie eers Pappa se present gewys nie, maar Klaradyn is aangesê om hare vir oom Hein te gaan haal dat hy kan sien. Haar slaaptydgesprekkie verklap bloot net hoe belangrik haar geskenkie aan Mamma vir Klaradyn is.

En dit alles, net sodat ek kan kyk of ek 'n foto op hierdie nuwe blog gelaai kan kry:

Klaradyn se skepping

Pappa en Klaradyn se skepping van skulpies

Pappa se Mamma-engel

All dressed up and nowhere to go? (2)

All dressed up and nowhere to go word toe, toe Mamma haar tweede slapie klaar geslaap het, all dressed up and everywhere EXCEPT THE BEACH to go. Nie vir die dag nie, vir die volgende twee dae!

Maar dis wat so lekker is van 'n vakansie by die see – dit kan maar reën, jy hóéf nie strand toe te gaan om te swem nie, daar is báie ander dinge wat jy kan doen.

Toegegee, jy kan 'n Desember kom en in twee weke nie eers eenkeer regtig ordentlik geleentheid hê om by die strand en al sy aantrekkingskragte te kom nie, maar April is anders en behalwe dat tien dae se slegte weer uiters gering is, is daar minder mense, iets wat alles vir my meer leefbaar maak.

Kyk net hoe sluit ek die vorige skrywe af:  Ons wou nog so baie doen:  Mini Town, die slangpark, 'n pretpark, die krokodille, iets van die  Zoeloe-kultuur leer ken, die Maritieme museum op die hawe.

Dis dan met trots dat ek kan aankondig dat ons dit alles, én nog meer, gedoen en geniet het.

Ek was 4 jaar oud toe Mini Town in 1969 oopgemaak het. Ek glo daarom ook ek was 4 toe ek Mini Town vir die eerste, en tot vanjaar dan, die laaste keer, besoek het. Daarna het Pa Hans my elke keer net met 'n basta of ag nee wat daaraan herinner dat ek al daar was, en darem elke keer iets lekker, indien nie lekkerder nie, in die plek daarvan voorgestel.

En dis hoekom ek Klaradyn so graag by Mini Town wou uitbring:  ek het groot geword dat dit die tipe plek is waar 'n kind een maal in sy lewe op 'n vakansie móét uitkom. En dan is dit oor en verby. Ek het selfs doelbewus 'n foto geneem, sodat ek met 'n rein hart en skoon gewete sal kan sê:  “Been there, got the photo.”

Haai, en dan lyk dit my klaar dis een van daai goed waaroor kinders bestem is om anders as hul ouers te voel. Want, soos ek ook seker maar destyds, het Klaradyn reeds by herhaling frases soos die volgende laat val:  wanneer ons volgende keer weer by daardie klein dorpie en volgende jaar as ons by die miniatuur dorpie...

En toe ons eergister met haar daar instap, toe is ek so bly ons doen dit. As kind het ek dit nooit geweet nie, en selfs al het ek dit geweet, sou dit aan my geen verskil gemaak het nie, maar die Mini Town is eintlik 'n welsynsgedrewe projek.

Daar is regtig onder die son niks om oor te óéé of te ááá nie as jy 'n dag ouer as 7 is nie. Dis nou behalwe om jou kind dop te hou en elke oomblik wat sy geniet met soortgelyke genot gade te slaan.

En dan kan jy jou daaraan troos dat die geld wat jy uitgegee het om haar dop te kan hou darem vir 'n goeie saak gaan.

Klaradyn maak haarself toe ook die selfaangestelde toergids van die dorpie. Twee kindertjies pik na haar sin hopeloos te verward rond en sy spoor hulle in haar beste Engels aan om haar te volg – en kort voor lank hol die drie van hulle heerlik rond en joel en jil dat dit 'n aardigheid is.

Sy het seker agter gekom dat hulle swart is, want hoekom anders sou sy Engels praat. Of miskien het sy hulle Engels hoor praat en nie geregistreer hulle is swart nie.

En selfs al het sy geregistreer hulle is swart en sy wit, het dit nie vir een van die drie iets beteken nie.

Maar voor ons Mini Town toe is, het ons eers op die hawe by die Maritieme Museum gestop. En was dit nou 'n lieflike teleurstelling! 'n Teleurstelling omdat ek iets soos die een op Simonstad verwag het, en toe net drie ou has been skepe (waarvan twee ontoeganklik en gesluit vir herstelwerk is) gekry het.

Maar die een wat ons wel kon verken, het ons elke hoekie en draaitjie en kajuitjie en gaatjie van verken. Dis of daar 'n weet- en leergierige dier in Klaradyn wakker word, een wat nie gekeer kan word nie.

Dit lyk altyd so maklik in flieks. Glo my dit is nie in die werklike lewe (gewees?) nie:  ek het twee keer byna vasgesit in 'n tonnel teen 'n trapleer iewers heen, of iewers weg. En dit help ook nie ek praat Klaradyn bang met iets soos nee, jy kan nie daar af nie, dis donker en jy kan mos sien hulle wil nie ons mense daar hê nie, want sy my al klaar vooruit en hét lankal 'n lig, of luik wat lig deurlaat, opgespoor.

Ag, en toe ís ons nou op die hawe. Ag, en toe kan ek nie glo hulle bestaan nog in vandag se post-1994 dae onder dieselfde naam nie. En toe weet ek ook Skoolreisdienste soos ek dit as kind en jong onderwyser leer ken het, bestaan lankal (van 1994) nie meer nie – so Klaradyn sal nooit ooit in haar lewe, soos ek, en duisende ander wit Afrikaanse standerd 4’tjies, op 'n skooltoer  af kom Durban toe, en op die Sarie Marais kan ry nie.

Dis nou een ding waarteen my ouers vasgeskop het, 'n rit op die Sarie Marais. En as ek terugdink, reken ek nie hulle het nodig gehad om juis vreeslik vas te skop nie – ek sou nie knaend en temend gewees het oor so iets nie: 'n rit op die Sarie Marais was vanuit my perspektief iets wat seker onbekostigbaar duur moes gewees het, dis bloot net iets wat kindertjies soos ek en my broer nie beskore is nie.

Maar toe kom die standerd 4-skooltoer en ons klomp is op 'n hawetoer. (Kinders is darem maar vreemd, ek onthou tot vandag toe dat dit net 'n ondergeskikte “hawetoer” en nie 'n “diepsee toer” nie, was!)

En oor ek toe nou besef dat Skoolreisdienste Klaradyn nooit op die Sarie Marais gaan kry nie, is dit dan darem seker nou my vaderlike plig om haar daarop te kry.

En ek is so trots op hulle dat hulle nog nie handel dryf onder 'n naam so Nelson’s Cruises of Ghandi’s Tours nie, dat ek nie anders kon as om hulle te wil ondersteun nie. (In retrospeksie besef ek natuurlik dat hulle bloot in sestiger- tot tagtigerjare soveel skoolkinders op Skoolreisdienste se toere uitgeneem het, dat daar vandag soveel Mammas en Pappas is wat dit, en hulle, onder die naam Sarie Marais onthou, dat hulle dit nie kan bekostig om van naam te verander nie – hulle sal al hul klandisie verloor.)

Klaradyn word toe die Jolly Rodger se boegbeeld – heel voor in die middel met die wind in haar hare. Ja, die Jolly Rodger (en verniet of ek kan onthou waar hulle hierdie naam gaan steel het – dit was die een of ander literêre boot, 'n seerowersboot as ek my dit nie mis het nie) want die boot se naam is toe nie Sarie Marais nie, bloot die besigheid wat die twee bote besit. (Soos met Mini Town registreer en onthou kinders nou maar een maal anders as grootmense, en andersom.)

Durban se Golden Mile lyk darem nie meer heeltemal soos die Lagos of Hillbrow wat dit 10 jaar gelede gelyk het nie, maar die golden mile wat dit in die apartheidsjare was, sal dit nooit ooit weer wees nie. Natuurlik is ons toe daar op en af, vanaf Addington Hospitaal (nog iets wat nooit weer iets van sy eertydse glorie sal smaak nie) tot bo uit waar die Slangpark al die jare was.

By die pretpark verlang ek onbeskaamd terug na my kinderdae en die verlede wat ek kon geniet.

Natuurlik onthou ek alles veel groter. Natuurlik mis ek die stampkarretjies. Natuurlik krimp my hart ineen by aanskoue van die nuwe swembaddens vir die kinders.

Ja, 'n hunkering na die verlede is dikwels eerder 'n verset in en opstand teen die veranderinge van die hede, maar dis nie so seer om 'n kind van Verwoerd te kon wees, wat ek mis nie, dis om kind te kan wees, wat ek mis. Ek wil dit kan beleef soos Klaradyn dit beleef, want soos sy dit beleef, is hoe ek dit beleef het. Onbevange. Onskuldig.

Dis hoekom ek die poele soek soos dit was, die pretritte en die spookasem. Dat dit nog kan lyk soos in my kinderdae.

Van my gunstelingpretrit, die een wat deur die water gegaan het, is net die bouval, die murasie, eerder die ruïne, op die noordpunt oor.

Iewers kon jy jou fortuin ook laat vertel het, het 'n tannie in 'n glasbal gekyk en jou toekoms voorspel. Miskien het sy kaarte gedeel, miskien die lyne in jou palms bestudeer, ek sal nie weet nie – dit was net vir grootmense en nie vir kindertjies nie.

Om met die sweefspoor langs in 'n kabelkarretjie te ry, was vir 'n oormoeg, oorgestimuleerde Klaradyn nie genoeg nie – sy vra vir nog 'n rit. Sy begin huil vir nog 'n rit.

En wat werk vir 6 jaar nou al as Klaradyn nie haar sin kry nie? Sy begin huil.

En wat werk vir 6 jaar nou as  Klaradyn nie haar sin kry nie en begin huil? Selfs King George en sy oudste dogter buig die knie en stem in.

En daar leer Klaradyn toe een van twee, hopelik altwee, lesse.

Die ding wat sy kies om op te ry is toe hopeloos te wild vir haar.

Sy skree die laaste driekwart van die rit – nie van genot nie, van vrees en angs en naar en histerie en wil-uitval-uit-die-karretjie!

Dis 'n naarheid. Amper letterlik.

Sy skree en snik en huil nog 'n goeie halfuur op pad huis toe.

Ek glo sy het geleer om af te bly van die goed.

Ek sal daarmee geen probleem hê as sy so 'n skrik weg het dat sy nooit ooit weer sommer op iets wat vinniger en wilder as 'n mallemeule se hobbelperdjie sal gaan nie.

Het sy enigsins van haar pa se bloed in haar, sal sy in elk geval agterkom die goed akkordeer nie met ons Moolmans nie – dis soos dit gelukkig met drank en te veel daarvan ook is: dit maak ons nie jolig die, nie vrolik of gesellig nie; dit maak ons dadelik hondsiek.

Die ander lessie waarop ek my hoop het, maar ek weet hy neem jare (dikwels 25 – en meer, as dit met jou goed gaan) is die een om maar te luister as 'n Mamma en 'n Pappa praat, nie net omdat hulle ouer as jy is nie, omdat hulle beter en van baie meer weet.

Ons was egter nog skaars by die suikerfabriek verby, toe is daar weer rus en vrede in die motor hoewel én Pappa, én Doggie steeds 'n hele entjie met 'n maag op 'n knop getrek van die naar, gesit het.

Die suikerfabriek is 'n ander heerlikte waarby ons nog nie gekom het nie – en ek weet nie of ons ooit sal nie. Maar in die laat sestigs, miskien baie vroeg sewentigs het my pa ons in die motor geboender en met ons afgesit Durban toe om, onder andere ook, 'n begeleide toer van die suikerfabriek te doen.

Ons was by Salt Rock, toe Salt Rock nog 'n gehuggie in die middel van nêrens, êrens en Natalse kusbos was, die maatjies van die karavaan langsaan wat ons al jare elke jaar daar ontmoet, het saamgekom.

Ek het die eerste keer in my lewe met molasse te doen gekry en onthou tot vandag toe nog dat ek letterlik narerig begin voel het van die drukkende, swaar,  soet reuk wat die hele plek vol gehang het.

'n Paar jaar later weer. Toe ek op die standerd 4-toer saam met skoolreisdienste daarheen is, hoe dan anders?

Maar of hulle nog toere het, weet ek nie.

En wíl ek my kind siek maak van ‘n mollassige soet siek reuk? Ek glo nie.